donderdag 13 augustus 2020

Oma is zo onvoorstelbaar oud geworden

 Op 3 augustus overleed mijn Oma, deze tekst las ik voor op haar uitvaart:

Oma werd 101 jaar en woonde driekwart daarvan in hetzelfde huis. Ze was er na de oorlog ingetrokken omdat het als enige nog ongeschonden glas in de kozijnen had. Dit huis veranderde de laatste jaren steeds verder in een ziekenzaal, compleet met een po-stoel en een tilmachine. Maar ik weet nog waar ooit de naaimachine stond. Daar maakte ze voor mij eindeloos veel kinderkleren.

Oma was al zeven jaar oma voordat ze ook míjn oma werd. Ik denk dat ze bij het bericht dat er een kleindochter was geboren, onmiddellijk achter de naaimachine dook. Na haar vier fantastische kleinzoons kon ze nu eindelijk los.
Jurken in roze, blauw, geel en paars, jurken met strikjes en knopen en zelfs een ceintuur met vissen erop geborduurd. Oma ging met mij om zoals ik speelde met mijn babypop en ik liet het mij welgevallen. Ik was immers de best geklede kleuter op Het Mierennest.

Oma werd 101 jaar en woonde driekwart daarvan in hetzelfde huis. Ik probeerde het me voor te stellen:
al die jaren maakt het licht van de zon exact dezelfde baan door je kamer en het ijle blauw van de lucht weerkaatst identiek in het raam. Ken je na al die jaren nog het verhaal achter elke kras op het parket? Liggen je sokken dan al 75 jaar in dezelfde la? Staat er achterop een kelderplank nog een blik perziken uit 1974? Na hoeveel jaren ken je alle tegels van de stoep, wanneer kun je de stemming van de bomen aflezen aan hun bladerdek? En weet je van elke mus waar zijn familie woont? Ik vroeg Oma ernaar maar meestal hield ze het op een tamelijk opgewekt ‘Nee hoor’ en bood ze nog meer koffie aan.

Natuurlijk kun je op de Terrasweg in Santpoort, net als overal, de tijd verdrijven: Buurtkinderen worden groot, mensen verbouwen en verhuizen, een andere kleur gordijnstof wordt modieus. In een onnavolgbaar patroon worden broeken strakker en wijder en op een dag ben je ruim in de negentig en koop je een gloednieuwe skinny jeans.

Oma is zo onvoorstelbaar oud geworden.
En hoewel ik probeerde haar wereldbeeld te duiden begreep ik pas laat dat je Oma’s echte leven het best kunt aflezen aan de inhoud van haar kledingkasten. Daar hangt haar vakmanschap, haar antwoord op de tijdgeest, haar liefde voor kleur en lijn, rijen lang, met drie stuks op een haakje. Oma was triomfantelijk toen ze de honderd haalde, maar met nóg meer voldaanheid vertelde ze me ooit hoe ze bruidsjurken naaide van parachutestof in de jaren van schaarste na de oorlog.

Haar oeuvre bestaat uit jasjes, bloesjes, pantalons en hoogtepunten zoals de hotpants van tante Top. Dat alles in elkaar gezet volgens ingenieuze dessins die maakten dat mijn vader zei dat zijn moesje de ware wiskundige was van het gezin De Kroon.

Op een dag verdween de naaimachine uit de kamer en kwam er een flatscreen-televisie, allemaal tekenen van het genadeloos voortschrijden van de tijd. We keken nog met Oma naar haar fotoboeken en lieten haar bereidwillig steeds dezelfde verhalen vertellen. Ik vroeg haar vorig jaar hoe ze Opa eigenlijk had leren kennen, maar blijkbaar zat dat verhaal niet meer in haar repertoire. Ze stamelde iets over dansen en schakelde snel over naar het maken van haar trouwkostuum. Ze wees de foto aan die rechtsboven op de rouwkaart staat. Pas na de oorlog kwam de bruidsjurk in de mode zei ze, en ze vertelde wederom van de parachutestof jurken die ze voor buurvrouwen had gemaakt.

Ineens keek ze me indringend aan en zei: Jij had ook een jurk van zo’n soort stof, koperkleurig, met een beetje kant langs de kraag. Ik wist meteen over welke jurk ze het had. En toen pas begreep ik: 


Mijn Oma was eigenlijk een jurkenfluisteraar.

 





 

 

woensdag 17 juni 2020

Oranova fragment

 Dit is een voorproefje van een nieuw Oranova-verhaal:


Ik ben naar het openen van de Basaltpoort gaan kijken voor ik naar mijn werk toeging. Het is nogal een gebeurtenis, veel jonge mensen hebben de poort nog nooit open gezien en zelfs voor mijn vriendin was het al driekwart mensenleven geleden. Het is een ritueel uit een cultuur die niet de mijne is, dus vergeef me mijn wat dralend verslag.

De Basaltpoort is een reusachtige, met edelmetaal beslagen houten poort. Ik heb geen idee waartegen de poort ons zou moeten beschermen, of het zouden de Basalters zelf moeten zijn, die bij een volgend Oranova de vesting komen innemen. Er is op Kristalijn geen enkel wezen te vinden dat zo’n hoge poort rechtvaardigt.

Het openen van die poort, ‘duizend dagen’ voor het Oranova komt, was in elk geval een plechtige affaire voor mijn Venetiaanse Spiegelmaakster. Ze stond fier op de weergang van de poorttoren en daarbij hield wat afstand van wat ze ‘de rasbasalters’ noemt.

Ik stel me voor dat er een moment is, als je zo hoog op de muren staat. Een moment waarop je bent afgeleid van de drukdoenerij van het takelen en het opgewonden geroezemoes. Een moment waarop het tot je doordringt dat je helemaal alleen bent, hoog op de muur, met wind om je oren en zon op je kruin en je de gehele mensheid en al het leven van een ondoenlijke afstand aan je voorbij ziet gaan. Ze zal die rasbasalters kleingeestig vinden, in hun met goud bestikte feestgewaad. Ik zag althans dat ze zelf in haar werkkleedsel was.


Boven de poort hingen de drie ronde spiegels, deze zijn nog gemaakt door haar vader Radyan, ruim voor het vorige oranova. Ze werden losgemaakt en door een stel acrobaten met touwen en naar beneden getakeld. Er waren nogal wat toeschouwers, ze hielden hun adem in. Ze denken hier dat als één van de spiegels in scherven valt dat alleen met bloed betaald kan worden.

Illustratie van Merel Barends voor Oranova

vrijdag 3 april 2020

Triage unit

Ik was alleen in de auto op het parkeerterrein van het hospitaal
de zon waaide langs de toyota's
Jij was als mijn laatste opgeslokt
door het ondoordringbare
dat achter de palissade broedt.

Er stond wel een type voor de toegang
verpakt in plastic en latex
ogen misschien
achter een dikke bril
een mond zou kunnen
onder dat kapje.

Zo zonder teken van welwillendheid
vermoedde ik al lang geen mensen meer.

Ik leefde teruggetrokken op het parkeerterrein
waar de zon langs de toyota's waaide
Als mijn leven daar zou eindigen
besloot ik
tenminste het bouwwerk van mijn fort
na te laten aan de dwalende zielen
die onopslokbaar
achter zijn gebleven
op het parkeerterrein van het hospitaal
waar de zon langs de toyota's waaide.

In mijn duel met de dreiging
geloofde ik in helemaal niets
nooit zou ik alleen naar huis toe rijden
mijn huis was opgehouden met bestaan
de mensheid zelf was een verzinsel
de aarde niet meer dan een verwaande mandarijn
ik was alleen op het parkeerterrein van het hospitaal
de zon waaide langs de toyota's
Ik leefde, ik dronk, ik wachtte
tot mijn verbeeldingskracht
je bij me terugbracht
van achter de palissade
terwijl de zon nog steeds langs de toyota's waaide.

donderdag 2 januari 2020

Over 2019



Remco heeft een lijstje in zijn telefoon. Van feiten die moeten worden opgezocht of gestaafd op een later tijdstip. Ik zou willen dat ik ook zo'n lijstje had, zodat ik eindelijk eens de vraag opzoek die ik nu al maanden in mijn hoofd laat spoken: Hoe ver weg is de zon ook alweer? 2019 was een heel donker jaar. Weliswaar kregen we tussen Nieuwjaarsdag en het einde van Braffal er 2,5 uur zonlicht bij maar het duister liet zich 's morgens vroeg voorlopig niet verjagen en diende zich elke avond stipt weer aan. In 2019 dacht ik steeds aan mannen die voor straf een stropdas moeten dragen, zoals tramchauffeurs en rijksambtenaren. Ik dacht steeds aan die mannen omdat ik geen van hen van dichtbij ken maar ik toch volschiet als ik er weer eens ergens één zie staan. Waar zou de straf voor zijn denk ik dan? Is het een gulzigaard of een account manager, een controller, of een wellusteling? En die stropdas is slechts een teken, misschien zit hij daarnaast nog wel de hele dag naast een stinkyup in een airport-lounge. Toen het in 2019 eindelijk lichter werd heb ik door de straten in de buurt gelopen. 's Morgens heel erg vroeg. Helemaal alleen, want Remco leeft als een kamerplant op kunstlicht en wordt nooit wakker van de zon. Vrijwel helemaal alleen want slechts ik en de schimmen lopen hier 's morgens vroeg op straat. Amsterdam-Oost staat door de week om half acht op en in het weekend om kwart over negen. Dat is tenminste mijn beeld van dit afgelopen jaar. In de zomer van 2019 leek de wereld 's morgens vroeg gewrongen. De straten zijn leeg, het zonlicht schijnt vanaf de verkeerde kant. Ik dacht aan wat de huizen doen, behalve daar maar zo'n beetje staan. En hoe ver weg is de zon hier ook alweer vandaan. En wat nou als ik een drone kon zijn en drie meter boven straatniveau langs de ramen kon glijden. Wat zouden de huizen daarvan denken? Ook heb ik in 2019 heel veel woorden niet opgeschreven maar ze zijn er wel geweest. Er is her en der wel een verhaaltje ontstaan, gekrabbeld in één van de boekjes die ik van Merel kreeg, maar toen het weer donker werd in 2019 heb ik steeds gewenst dat ik een lijstje had, in mijn telefoon en wist hoe ver weg de zon hier vandaan staat. 



woensdag 4 december 2019

De komst van de kitten

Illustratie Wilfred Ottenheijm



Vandaag haal ik een kitten om je op te vrolijken. Ik hoop dat hij je het bed uitlokt met zijn onweerstaanbare kittenachtigheid. En die kitten zal sowieso wel een warme slaapplek bij je vinden. Warm en pluizig zijn de dekens waar je nog onder ligt als ik de deur uitga.

Het is best zonnig op het eiland. Ik wandel met de wind mee door de duinen in de richting het dorp. Het eiland zelf is eigenlijk van zandbank, aan de westzijde verdween er elk jaar ruim een meter en aan de oostzij kwam die meter er weer bij. Zo wandelde het eiland eeuwen door de zee.
Nu echter is dat allemaal voorbij. Het eiland krimpt aan alle kanten en zal door de zee als een oester worden opgeslokt. Over honderd jaar, zeggen ze, maar misschien zijn het er nog maar tien.

Midden in de zomer, een maand of wat geleden, luidden de klokken de hele nacht door. Ik droomde van tijden waarin schepen vergingen maar jij sprong uit bed en drukte de radio aan. Het was het eiland hiernaast, het andere eiland, dat door het springtij en zee die ooit voor ons allen komt, doormidden werd gekliefd. Het andere eiland is er nu twee en de middenstreek is zompige drab. Nu was dat eiland ook langgerekt en kwetsbaar. Dit eiland, óns eiland, is compact en rond en zal zich heus niet zomaar laten klieven. Maar toch, die nacht werden 'nog honderd jaren' er misschien wel minder dan tien.

De korte weg naar het dorp is dwars over de begraafplaats heen. Eén van de drie begraafplaatsen die er op het eiland zijn. Deze ligt vol jonge mensen die in een oorlog uit de lucht vielen of zijn aangespoeld. Als het eiland vergaat zullen ook zij verzwolgen worden door de zee.
Als het lang genoeg duurt, langer dan tien jaar, zal ik ook in mijn graf verzwolgen worden. Het is een heerlijke dag om te bedenken dat ik én op mijn eiland én in de zee begraven kan worden.

In het dorp doe ik inkopen bij Aaltjes Groente, Fruit en Fournituren. Ze vraagt me of je al weer eens je bed uit bent gekomen. Ik vertel haar dat je je krachten spaart omdat je er zo graag bij wilt zijn als ons eiland vergaat. Aaltje zegt dat ze me niet aardig vindt omdat ze nooit weet of ik het nou zo meen. Ik zeg haar dat ik hoop dat ze toch haar mooiste appels voor ons uitzoekt, ook al ziet ze me niet graag.

In de verte zie ik de middagboot al aankomen, volgeladen met mensen die nog eenmaal dit stervende eiland willen bezoeken.
Toen we het erover eens werden dat ons eiland zou vergaan vertrokken de kleine kinderen het eerst, dus werden we vroeg oud. Op het eiland is geen plek meer om dynastieën te plannen.

Toch zal ik één van die bezoekers vandaag nog een huis verkopen. Ze wil de ondergang van dichtbij aanschouwen. Ik verschaf de huizen die ik verkoop bijkomend een reddingsboot op het dak. Hoewel ik heus wel weet dat de meeste mensen de moed al zullen opgeven zodra hun kelder verzakt. Maar voor ik aan het werk ga, zal ik eerst die zwarte kitten ophalen.
Om je mee op te vrolijken.




Dit verhaal met illustratie is eerder gepubliceerd in Zone5300 nummer 122 - najaar 2019

zondag 3 november 2019

Kristalijner fluisterliedjes

De meerling

één van ons is weggebracht
één van ons is gestolen
één van ons is opgehaald
één van ons is kwijtgeraakt
één van ons is opgegroeid
één van ons is teruggekomen


Achter de duistergrens


Mijn haar is blauw 
Mijn bloed is rood
Mijn boot is zuiver wit


Tot op de duistergrens 
Tot op de duistergrens
voorbij de groene maan


Daar bons mijn hart
Daar stilt mijn stem
Daar krimpt mijn ziel ineen


Achter de duistergrens
Achter de duistergrens
voorbij de groene maan


Mijn haar is zwart
Mijn bloed is nat
Mijn boot is doodgeslagen.

donderdag 21 februari 2019

Blue Monday

Het blijkt dat ik vaak in wachtkamers van ziekenhuizen schrijf, maar soms doe ik het ook gewoon thuis. 



Er is een bos hoewel ik vaak denk aan de zee, is er een bos, een woud aan de rand van een beschaving, en in die beschaving heb ik een gebouw van eindeloze gangen en hoge zalen en wenteltraptorentjes bevaren.



Het kille buitenwereldlicht bekijkt me door de ruiten.
In de vensterbank staat een kopje thee agressief te stomen.
De boekenkast gaat gebukt onder rijen pockets, vol achterhaalde essays van obscure filosofen.
Ik ben zo keurig verpakt in mijn appartement.
Ik moet haast wel de huiskat zijn.

Illustratie door Maaike Hartjes.



Die blik die je me zojuist gaf
die hoort in een kamer van een academisch ziekenhuis
als je in zo'n onbeschadigbare stoel zit
met alleen een broek aan af te wachten
tot de verpleegkundige die je net heeft afgesponsd
zich omdraait met je bovenkleren
en dat in plaats daarvan ik plots in je kamer sta.

Dan mag je me met zo'n blik aankijken.
Je kunt niet hier, midden in het leven
terwijl je me passeert
in zo'n blauw gestreepte joggingbroek van adidas
een beroep doen op mijn mededogen
Ik moet, geloof ik, in de kamer hiernaast zijn,
bedoel ik maar.

vrijdag 4 januari 2019

De nacht van Zwarte Roos



Illustratie door Janneke As



Ik ben opgegroeid als jongste kind in een gezin dat verder bestond uit een een moeder en een vader, twee ontiegelijk grote broers, een poes, een illegale roodwangschildpad, een stuk of wat parkieten, goudvissen, twee konijnen, drie geiten en een enkelspans mensportmerrie, maar die was eigenlijk van een parelmevrouw die verderop in het bos woonde en haar eigen weiland te nat vond voor haar paradepaardje en bovendien vond Zwarte Roos het bij ons toch veel gezelliger, zelfs toen haar domein werd omheind met schrikdraad.
Ik weet eigenlijk niet wie voor al die beesten zorgde maar ik vemoed één van de ontiegelijk grote broers en dan waarschijnlijk die ene met ADHD want de goudvissen stonden bij de andere uit de klauwen gewassen broer op de kamer en die gingen om de haverklap dood.
Mijn ouders zorgden in elk geval niet voor de dieren want die hadden allebei banen en meditatieweekenden en hockey en bardiensten op de tennisclub en bovendien zorgden ze al voor ons. Ik herinner me tenminste hoe mijn vader elke zaterdag al mijn haren uitborstelde en dat we op vaste tijden te eten kregen.
Voordat het paard, de schildpad en de geiten er waren vonden mijn broers het leuk om mijn poppen open te zagen om te kijken hoe ze er van binnen uitzagen. Die poppen waren vroeger van henzelf geweest, in het kader van de genderneutrale opvoeding. Die opvoeding hield mij een tijd lang in de waan dat ik misschien wel groter en sterker zou worden dan mijn broers als ik maar net zoveel boterhammen met pindakaas at. Mijn broers waren de poppen in ieder geval al heel stoer ontgroeid en ik begreep heel jong wat onthechting was.
De nieuwe dieren kwamen toen de poppen op waren geraakt en mijn broers ontdekten al snel nieuwe gruwelspelletjes met het schrikdraad van de omheining. Nadat ze zichzelf afdoende hadden verwond op gevoelige plekken kregen ze het idee dat mijn gouden krulletjes onder de juiste spanning wel eens heel mooi omhoog zouden kunnen gaan staan. Die dag leerde ik hoe je de stroom van het schrikdraad uit kon zetten zonder dat iemand het merkte. Die nacht droomde ik van wilde galop die steeds dichterbij kwam en zich daarna weer verwijderde. De volgende morgen bleek dat Zwarte Roos die nacht was uitgebroken en in prachtige cirkels om ons huis was gerend en daarbij het keurige gazon voor ruim 20.000 guldens had beschadigd. Vanaf die dag hadden mijn grote broers een ontiegelijk ontzag voor het schrikdraad en ik meende even dat er een soort rechtvaardigheid in het leven was. Later bleek nog dat het paard een aansprakelijkheidverzekering had en toen kreeg ik een eigen kitten.

donderdag 8 november 2018

De Verkluwer



Als het donker wordt loop ik langs de fietsen in de straat en doe ik al hun lichtjes aan.
Ik zoek de dunne paperbacks uit de straatboekenkast en stuur ze naar de belastingdienst in hun voorgefrankeerde antwoordenvelop.
Ik ben een ontregelaar, een verkluwer, een goedaardige, meestal.
Ik bak verse broodjes voor mijn vijanden en eet ze zelf op.
Bij Starbucks laat ik Lucebert op mijn beker schrijven.
Ik sta graag tussen stellen in, als het even kan, bijvoorbeeld in de tram.
Als mijn paranoïde blowerbuurman van huis is zal ik zijn naam in chocoladeletters door zijn brievenbus duwen.
En als je op Valentijnsdag 'per ongeluk' een bos rozen ontvangt die bestemd zijn voor je collega komt dat vast door mij.
Cupido is een verkluwer, net als Sinterklaas.
Het zijn natuurlijk weer mannen die er beroemd mee zijn geworden.

Ik stond in de dierentuin en daar gelden regels waar ik me dikwijls aan hou.
Bij vier pissende beesten ben je af en moet je de tuin verlaten. Of als je meer dan twee rode vari's ziet poepen. De poep van rode vari's is vaak paars omdat die pluizebeesten zo graag rode bieten eten. Rode bieten zijn zelf ook paars, net als rode kool. Ik denk dat er al bieten waren voor het woord paars ontstond. In de schepping kwam de kleur rood nu eenmaal als eerste. Blauw was ook een latertje. Homerus noemt die helblauwe mediterranée geduurde de gehele Odyssee namelijk nog gewoon wijnrood. Maar misschien is dat omdat ook hij een verkluwer was.

Ik stond bij het olifantenverblijf en ik keek naar een bolus. Ik twijfelde over wat de regels voorschrijven bij één bolus, tot het reusachtige dier zijn staart optilde en er een klaterval van dampende urine onderuit liet stromen. Op dat moment wist ik weer wat de regel was en begreep ik de pijn die zich sinds de morgen in mijn onderbuik uitbreidde. Olifanten visualiseren nu eenmaal graag boodschappen van mijn onderbewuste.

Die zondagmiddag piste ik bij de huisartsenpost met veel moeite een dun laagje in een plastic potje. Het zag er uit als rode limonade of als wijn met water erdoorheen. Beide zal ik mijn vrienden binnenkort eens voorzetten, ter verkluwing.

De dienstdoende arts stopte een teststrookje in de limonade en stelde de blaasontsteking vast. Hij zei dat hij wel een antibioticakuur kon voorschrijven maar dat het heus niet altijd noodzakelijk was. Hij had in elk geval eerst nog wat vragen. Zoals of ik de laatste dagen nog seks had gehad? Wilde seks? De smeerlap was lang als een laken. Ik wist dat er met een 'ja' of een 'nee' niets te verkluwen viel. Voor straf vertelde ik een heel saai seksverhaal en onder tafel haalde ik zijn balpen alvast uit elkaar.

Ontkluuw-fetishisten. Ze zeggen je te gaan helpen heldere inzichten te vergaren. Soms willen ze zelfs de mogelijkheden voor je op een rijtje zetten. Afschuwlijk.

Even later verliet ik de spreekkamer met een Amoxicilline-recept. Op de gang hing een Artis-fotoprint van Mumba, het olifantenkalfje dat op 4-jarige leefdtijd aan het elephant endotheliotropic herpesvirus was overleden. Hier was ik iets kwaadaardigs op het spoor.
Hoewel het nog lang niet donker was deed ik buiten van alle fietsen de lampjes aan en wreef ik de handvatten in met mandarijn.




Dit verhaal draag ik op aan Dirty Sandra

vrijdag 29 juni 2018

Zomerdag



Deze zomerdag is zo uitbundig zomerdag, zelfs mijn 'stadstuin' van 3 bij 6 onttrekt zich niet aan de zichtbare zindering van de lucht, het gezoem van insectachtigen en het gejuich van het basilicumplantje dat ik in zo'n warme zonnestraal heb gezet. Op de schutting slaapt onze rode kater. Alles doet wat het hoort te doen. Een duif vliegt naar zijn vrouw in het nest op de gietijzeren draagconstructie van het bovenbuurmanbalkon. Ik vervloek hem, de schlemiel.
Ik weet wel dat de dieren zich niet kunnen ontworstelen aan hun rituelen, en dat we het daarom geen rituelen mogen noemen.
Ik veracht die duiven, ik respecteer de ratten meer. Over de ratten liggen folders in de brievenbus, en in die folders staan woorden als 'plaag', 'gevaar', 'bijten' en 'intelligent'. En die duifjes, die argeloze onbenullen, die bouwen hun nestje anderhalve meter boven de chill-out spot van twee moorddadige katten. Mijn katten. Die zelfs zonder al te veel moeite zo'n pernicieuze rat omleggen, zie daar dat kerkhof in het hoekje bij de schutting.
Er is maar één ding dat die duifjes met hun pasgeboren jongen voor een slachtpartij beschermt. Een ritueel, elke morgen uitgevoerd, meestal om tien over acht, met kattenvoerbakjes en een zakje 'gevogelte in saus'. Vanmorgen was ik wat laat, en vond ik de cyperse poes al halverwege de gietijzeren draagconstructie. De mens kan zich zo gemakkelijk aan zijn rituelen ontworstelen.
Ik hoef alleen maar iets niet te doen, en dat is dan het einde van dat duivennest.
De vrijheid van de mens is ontstellend.